Clonezilla: jak sklonować dysk krok po kroku (HDD, SSD, NVMe)

Aby sklonować dysk Clonezillą, uruchom komputer z pendrive’a z Clonezilla Live, wybierz tryb device-device, potem disk_to_local_disk, wskaż dysk źródłowy i docelowy i dwukrotnie potwierdź operację. Clonezilla skopiuje tablicę partycji, bootloader i wszystkie partycje, więc nowy dysk po podłączeniu uruchomi się tak samo jak stary.

Poniżej znajdziesz pełną instrukcję z przygotowaniem (BitLocker, szybkie uruchamianie), opisem każdego ekranu kreatora, klonowaniem na większy i mniejszy dysk oraz tworzeniem obrazu na kopię zapasową.

Co musisz przygotować przed klonowaniem

Clonezilla to darmowy program open source, uruchamiany z nośnika, a nie z systemu. Dzięki temu kopiuje dyski, które akurat nie pracują, i kopia jest spójna. Potrzebujesz:

• pendrive’a o pojemności co najmniej 1 GB (zawartość zostanie usunięta),
• dysku docelowego podłączonego do komputera — wewnątrz obudowy albo przez adapter lub kieszeń USB (dla NVMe potrzebna jest kieszeń M.2 NVMe),
• obrazu ISO Clonezilla Live ze strony clonezilla.org — dla współczesnych komputerów wersji amd64,
• programu Rufus (Windows) do nagrania ISO na pendrive; alternatywnie Ventoy albo Balena Etcher.

Sprawdź też, jakie dyski masz w komputerze i ile danych zajmuje system — pomoże w tym poradnik jak sprawdzić, czy mam dysk SSD czy HDD.

Uwaga: Klonowanie nadpisuje cały dysk docelowy. Jeśli są na nim jakiekolwiek dane, przenieś je wcześniej. Przed operacją na jedynej kopii systemu zrób kopię najważniejszych plików na trzeci nośnik.

Przygotowanie Windowsa: BitLocker i szybkie uruchamianie

Te dwa kroki oszczędzają najwięcej problemów przy klonowaniu Windows 10 i 11:

1. Wyłącz BitLocker lub szyfrowanie urządzenia. Clonezilla nie odczyta zaszyfrowanej partycji NTFS, więc skopiuje ją sektor po sektorze — łącznie z pustym miejscem, co trwa znacznie dłużej i blokuje zmianę rozmiaru. Stan szyfrowania sprawdzisz poleceniem (w PowerShell jako administrator):

   manage-bde -status C:

   Odszyfrowanie uruchomisz przez Ustawienia → Prywatność i zabezpieczenia → Szyfrowanie urządzenia albo poleceniem manage-bde -off C:. Poczekaj, aż proces dobiegnie końca. Przed zmianami upewnij się, że masz zapisany klucz odzyskiwania.

2. Wyłącz szybkie uruchamianie i hibernację. Przy szybkim uruchamianiu Windows nie zamyka w pełni NTFS i Clonezilla może uznać partycję za niespójną. Najprościej:

   powercfg /h off
   shutdown /s /f /t 0

Po klonowaniu możesz ponownie włączyć szyfrowanie na nowym dysku.

Krok 1: tworzenie pendrive’a z Clonezillą w Rufusie

1. Uruchom Rufus i wybierz pendrive w polu Urządzenie.
2. Kliknij WYBIERZ i wskaż pobrany plik ISO Clonezilli.
3. Schemat partycjonowania: GPT dla komputerów z UEFI (praktycznie wszystkie od ok. 2012 r.), MBR tylko dla bardzo starych maszyn z BIOS.
4. Kliknij START. Jeśli Rufus zapyta o tryb zapisu, wybierz zapis w trybie obrazu ISO (zalecany).

Clonezilla w wersji amd64 zwykle uruchamia się także przy włączonym Secure Boot. Jeśli pendrive nie startuje, tymczasowo wyłącz Secure Boot w ustawieniach UEFI.

Krok 2: uruchomienie komputera z pendrive’a

1. Podłącz pendrive i dysk docelowy, włącz komputer.
2. Wywołaj menu rozruchu klawiszem zależnym od producenta — najczęściej F12 (Dell, Lenovo, Acer), F9 (HP), F8 (Asus), F11 (MSI, ASRock) lub Esc. Zamiast zmieniać kolejność bootowania w UEFI, wystarczy jednorazowo wybrać pendrive z tej listy.
3. W menu Clonezilli zostaw domyślną pozycję Clonezilla live (VGA 800x600) i naciśnij Enter.

Jeśli pendrive potrzebujesz potem do czegoś innego, w podmenu innych trybów jest wariant To RAM — Clonezilla wczyta się do pamięci i pendrive można odłączyć.

Krok 3: klonowanie dysku w trybie device-device

Kreator jest tekstowy — poruszasz się strzałkami, spacją zaznaczasz opcje, Enterem zatwierdzasz. Kolejne ekrany:

1. Język — wybierz np. English (dalej używamy nazw angielskich, bo tak są opisane w dokumentacji).
2. Keyboard — zostaw domyślny układ klawiatury (Keep).
3. Start_Clonezilla — uruchomienie kreatora.
4. device-device — praca bezpośrednio z dysku na dysk. (Druga opcja, device-image, służy do tworzenia obrazów — opis niżej).
5. Beginner — tryb dla większości przypadków. Tryb Expert wybierz, jeśli klonujesz na mniejszy dysk albo chcesz proporcjonalnie powiększyć partycje.
6. disk_to_local_disk — klon całego dysku na lokalny dysk. Opcja part_to_local_part kopiuje pojedynczą partycję.
7. Wybór dysku źródłowego — dysk, z którego kopiujesz.
8. Wybór dysku docelowego — dysk, który zostanie nadpisany.
9. Sprawdzanie systemu plików źródła — zostaw pominięcie sprawdzania (-sfsck), chyba że podejrzewasz błędy; wtedy wybierz interaktywną naprawę (-fsck, dotyczy systemów plików Linuxa).
10. Akcja po zakończeniu — wybierz, czy komputer ma się wyłączyć, zrestartować, czy zapytać (-p choose).
11. Clonezilla wyświetli polecenie, które wykona, i poprosi o potwierdzenie. Wpisz y i Enter — dwa razy. Może też zapytać, czy skopiować bootloader na dysk docelowy — potwierdź.

Jak nie pomylić dysków

Clonezilla pokazuje dyski jako nazwy urządzeń Linuxa z rozmiarem i modelem, np. sda 500GB_Samsung_SSD_870 albo nvme0n1 1TB_WD_Blue_SN580. Dyski SATA i USB mają nazwy sdX, dyski NVMe — nvmeXn1. Nie sugeruj się kolejnością, bo po podłączeniu kieszeni USB nazwy mogą się przesunąć. Rozpoznawaj dyski po pojemności i modelu, a jeśli oba są identyczne — odłącz na chwilę jeden i sprawdź, który zniknął z listy.

Klonowanie na większy lub mniejszy dysk

Na większy dysk

W trybie Beginner Clonezilla odtworzy partycje w tych samych rozmiarach, co na starym dysku, a reszta miejsca zostanie nieprzydzielona. Masz dwa wyjścia:

• Po klonowaniu powiększ partycję ręcznie. W Windows otwórz Zarządzanie dyskami (diskmgmt.msc), kliknij prawym przyciskiem partycję C: i wybierz Rozszerz wolumin. W Linuxie użyj GParted.
• W trybie Expert wybierz -k1 (utworzenie tablicy partycji proporcjonalnie). Wszystkie partycje zostaną powiększone w tych samych proporcjach — także partycja odzyskiwania, co nie zawsze jest pożądane.

Częsty problem w Windows: za partycją C: leży mała partycja odzyskiwania (Recovery) i opcja „Rozszerz wolumin” jest nieaktywna, bo wolne miejsce nie przylega do C:. Rozwiązaniem jest przesunięcie partycji Recovery na koniec dysku w GParted (uruchomionym z osobnego pendrive’a GParted Live) albo jej usunięcie i odtworzenie środowiska odzyskiwania narzędziem reagentc.

Na mniejszy dysk

Clonezilla nie zmniejsza partycji. Jeśli przenosisz system z dysku 1 TB na SSD 500 GB:

1. Sprawdź, czy zajęte dane zmieszczą się na nowym dysku z zapasem.
2. Zmniejsz partycję systemową na starym dysku — w Windows przez Zarządzanie dyskami → Zmniejsz wolumin, w Linuxie w GParted — tak, aby wszystkie partycje zmieściły się na nowym dysku.
3. W Clonezilli wybierz tryb Expert, zaznacz opcję -icds (pominięcie sprawdzania rozmiaru dysku docelowego) i w ekranie tablicy partycji -k1.

Jeśli którykolwiek krok zakończy się błędem, nie próbuj go obejść na siłę — w takich przypadkach prościej jest czysto zainstalować system na nowym dysku i przenieść dane.

Tworzenie obrazu dysku (device-image) jako kopii zapasowej

Tryb device-image nie kopiuje dysku na dysk, tylko zapisuje jego obraz do katalogu na innym nośniku: dysku USB, udziale Samba/NFS albo serwerze SSH. Później możesz odtworzyć obraz na ten sam lub inny dysk.

1. device-image → wybór miejsca na obraz, np. local_dev (dysk USB) lub samba_server (udział sieciowy).
2. Wskaż partycję, na której ma powstać obraz, i katalog.
3. Beginner → savedisk (cały dysk) lub saveparts (wybrane partycje).
4. Nadaj nazwę obrazowi, wybierz dysk źródłowy i potwierdź.
5. Clonezilla zaproponuje sprawdzenie, czy obraz da się odtworzyć — nie pomijaj tego kroku.

Odtwarzasz obraz tą samą ścieżką, wybierając restoredisk lub restoreparts.

Clonezilla kopiuje tylko zajęte bloki dla obsługiwanych systemów plików (m.in. NTFS, FAT, exFAT, ext4, XFS, Btrfs), a obraz kompresuje. Nie robi jednak kopii przyrostowych — każdy obraz to pełna kopia. Jeśli zastanawiasz się, jak to się ma do innych metod, przeczytaj tekst czy snapshot to backup oraz opis windowsowego mechanizmu Volume Shadow Copy.

Pierwsze uruchomienie z nowego dysku

1. Wyłącz komputer i — jeśli to możliwe — odłącz stary dysk. Windows nie lubi dwóch dysków z identycznym identyfikatorem: jeden z nich zostanie oznaczony jako offline, a start może nastąpić z niewłaściwego.
2. Jeśli nowy dysk jest w kieszeni USB, zamontuj go w komputerze.
3. W ustawieniach UEFI ustaw pierwszeństwo rozruchu dla nowego dysku (pozycja Windows Boot Manager z nazwą nowego dysku lub wpis dystrybucji Linuxa).
4. Uruchom system i sprawdź, czy wszystko działa. Dopiero potem sformatuj stary dysk lub użyj go jako dysku na dane.
5. Włącz ponownie BitLocker i szybkie uruchamianie (powercfg /h on), jeśli z nich korzystałeś.

Przy przesiadce z HDD na SSD albo z SATA na NVMe dobrze wiedzieć, czego się spodziewać — różnice opisuje artykuł NVMe i SSD: zalety i wady.

Najczęstsze problemy i co z nimi zrobić

Clonezilla jest też dostępna w wersji Clonezilla Lite Server i Clonezilla SE do wdrażania obrazu na wiele komputerów jednocześnie przez sieć, ale do przeniesienia systemu na nowy dysk w domu czy w małej firmie w zupełności wystarczy opisana wyżej Clonezilla Live.